Acayipmahlukat· Acâibü'l-MahlûkatWalters Art Museum W.659 · 1121 H / 1717 M

Varak 158a

* İnsan onayı gerekli — yıldızlı cümleler, okunuşunu henüz bir insanın onaylamadığı bir kelimeye dayanıyor. Yıldız, sayfa sonundaki nota götürür.
vr. 157b'den devamüçüncü günü fırtınaya başlar ve belli günler boyunca sürer…

…uzar.*1*2

Yine o denizde Esbûr, Hazzâf(?) ve Bûstûc(?) adında üç tür balık olur. Yılın belli bir vaktinde çıkarlar; vakti gelince Basra halkı bunu bilir ve avlar.*1*2*3

Câhız der ki: Irak Dicle'si onları denizin en uç yerinden getirir(?), ve yılda iki kez görünürler. Basra'da göründüklerinde Zenc'de bulunmazlar; Basra'dan kesildiklerinde de Zenc halkı onları avlar.*3

Yine o denizde kevsec olur; bir tür balıktır ve aslandan daha yırtıcıdır(?). Aslan yeryüzünde nasıl yol keserse kevsec de denizde öyle yol keser; ne türlü hayvan görse öldürür. Boyu ancak iki arşın kadardır, insan dişleri gibi dişleri vardır. Bütün balıklar ondan korkup kaçar; bir balık sürüsüne ulaşınca dişleriyle parçalar. O denizde, mübarek Nil'deki timsah gibi büyük bir beladır. Ama belli bir vakti vardır ve Basra halkı bu vakti bilir.*4

Turuncu-kahverengi, siyah benekli, uzun ve sivri burunlu bir balık; açık ağzında bir sıra beyaz, sivri diş; sırtta ve karında altın-sarı yüzgeçler, çatal kuyruk. Zemin altın yaprak biçimli lekelerle bezeli. 5-11. satırlardaki kevsec (insan dişi gibi dişleri olan, yol kesen balık); 11. satırdaki 've hâzihi sûretuhû' buraya bağlanıyor. Kuyruk iç çerçeve çizgisine yaklaşıyor, aşmıyor.
Turuncu-kahverengi, siyah benekli, uzun ve sivri burunlu bir balık; açık ağzında bir sıra beyaz, sivri diş; sırtta ve karında altın-sarı yüzgeçler, çatal kuyruk. Zemin altın yaprak biçimli lekelerle bezeli. 5-11. satırlardaki kevsec (insan dişi gibi dişleri olan, yol kesen balık); 11. satırdaki 've hâzihi sûretuhû' buraya bağlanıyor. Kuyruk iç çerçeve çizgisine yaklaşıyor, aşmıyor.

İşte onun resmi.

Yine o denizde Ersân(?), Dâhî(?), Berk(?) ve Kûrec(?) denen balık türleri vardır; her birinin belli bir vakti olur ve yerinde avlanır.*5*6*7*8

Yine Tebennür(?) dedikleri bir balık vardır; kevsecten de şerlidir. Ağzında fil dişi gibi, mızrak boyu bir azı dişi vardır. Görünüşü iğrenç, yapısı çirkindir; bütün hayvanlar ondan tiksinir.*8

Resmi.

Koyu lacivert, yılan gövdeli, yılanbalığı benzeri bir yaratık; iri altın göz, açık ağızda bir sıra sivri beyaz diş, sırtta ve karın boyunca açık renkli benekli şerit. Zemin altın yaprak lekeli. 13-14. satırlardaki Tebennür(?) ('kevsecten şerli, ağzında fil dişi gibi azı dişi olan'); 14. satırdaki 'sûretuhû' buraya bağlanıyor. Metindeki mızrak boyu azı dişi resimde ayrıca gösterilmemiş. Kuyruk ucu sağ iç çerçeve çizgisine değiyor, aşmıyor.
Koyu lacivert, yılan gövdeli, yılanbalığı benzeri bir yaratık; iri altın göz, açık ağızda bir sıra sivri beyaz diş, sırtta ve karın boyunca açık renkli benekli şerit. Zemin altın yaprak lekeli. 13-14. satırlardaki Tebennür(?) ('kevsecten şerli, ağzında fil dişi gibi azı dişi olan'); 14. satırdaki 'sûretuhû' buraya bağlanıyor. Metindeki mızrak boyu azı dişi resimde ayrıca gösterilmemiş. Kuyruk ucu sağ iç çerçeve çizgisine değiyor, aşmıyor.
Şüpheli okumalar

* İnsan onayı gerekli · 8

  • *1satır 1 خزافdiğer okumalar: خراف, جراف, حزافاسبور'dan sonra ikinci balık adı. خ noktası açık; ikinci harfin üstünde de bir nokta var (ز), ama nokta خ'ye de ait olabilir. Hangi balık olduğu ve doğru yazımı Câhız/Kazvînî'nin Arapça metniyle karşılaştırılarak insanca belirlenmeli.
  • *2satır 1 بوستوجdiğer okumalar: برستوج, بوستوحÜçüncü balık adı. ب + و + س + ت + و + ج/ح; son harfin altındaki nokta seçilemiyor. Arapça kaynaklarda Basra'ya mevsimle gelen bir balık için 'برستوج' (barastûc) biçimi akla geliyor; o durumda kâtibin ر yerine و yazdığı düşünülebilir. Doğrulanmadı; harfiyen korundu.
  • *3satır 3 کوتررdiğer okumalar: کوندرر (gönderir), کوتدرSatır sonu kelimesi: ک + و + ت + iki kısa kuyruklu harf. Bu kâtibin ر'si د gibi göründüğünden 'کوترر' = götürür okundu (Dicle onları denizin en uzak yerinden getirir/götürür). 'gönderir' de mümkün; anlam yakın, kelime kesin değil.
  • *4satır 6 شرودdiğer okumalar: شدید (şedîd), اشرّ'واسددن شرود' açıkça okunuyor: ş + r/d + و + د. 'şerûd' (ürkek, kaçan) bağlamla çelişiyor; kevsecin aslan gibi yol kestiği anlatılıyor, yani 'aslandan daha yırtıcı/şiddetli' beklenir. Kâtip hatası mı, başka bir kelime mi, insan karar vermeli. Çeviride '(?)' ile 'aslandan daha yırtıcı' verildi.
  • *5satır 12 ارسانdiğer okumalar: اربیان, ارمانDört balık adının ilki: ا + ر + س + ا + ن, okunuşu net ama hangi balık olduğu bilinmiyor. Arapça kaynakla karşılaştırma gerekiyor.
  • *6satır 12 داهیdiğer okumalar: راهیİkinci ad: د + ا + ه + ی. Bu kâtipte baştaki ر د gibi yazıldığı için 'راهی' de olabilir. Karar insanın.
  • *7satır 12 برک وکورجdiğer okumalar: برک = berk, کورج / کوزجÜçüncü ve dördüncü adlar, okunuşu net, kimlikleri bilinmiyor. 'کورج' son harfi ج (nokta altta).
  • *8satır 13 تبنّرdiğer okumalar: تنّین (tinnîn, ejderha), تینّزت (iki nokta üstte) + altta noktalı diş + üstte noktalı diş + şedde + son harf ر biçiminde. 'Tebennür' diye harfiyen verildi. Resimdeki yılan gövdeli yaratık 'tinnîn' (155b ejderhası) fikrini akla getiriyor ama son harf ن değil, ر gibi. Ad insanca belirlenmeli.

Çözülmüş ya da onaylanmış · 9

  • çözüldüsatır 1 وینهdiğer okumalar: و ینه = ve yine, Vîne (ada/deniz adı)ÇÖZÜLDÜ: Sayfada dört kez geçiyor (L1, L5, L12, L13); üçünde hemen ardından 'اول دریاده' (o denizde), L13'te 'X dirler' geliyor ve hep yeni bir balık maddesini açıyor. 've yine' okunuyor; ada/deniz adı değil. Walters'ın 'Two fish from the Vaynah (Vīnah?) seas' başlığı bu kelimenin yer adı sanılmasından doğmuş görünüyor; 151b, 152a, 156b bulgusuyla uyumlu.
  • çözüldüsatır 3 جاحظÇÖZÜLDÜ: Kırmızı üst çizgiyle işaretli; Câhız (el-Câhız) alıntısı açılıyor.
  • çözüldüsatır 6 رویdiğer okumalar: دویÇÖZÜLDÜ: Yazılış دوی gibi; bu kâtibin baştaki ر'si د'ye benziyor (152b, 154b). 'esed rûy-ı zeminde kat'-ı tarîk itdügi gibi' = aslanın yeryüzünde yol kestiği gibi.
  • çözüldüsatır 7 هر نه مقولهÇÖZÜLDÜ: Açıkça 'هر نه مقوله حیوان' (ne türlü hayvan). 156b L4'teki açık 'نز مقوله' okumasının 'نه مقوله' olabileceğine bir paralel; aynı kalıp.
  • çözüldüsatır 8 آنجقdiğer okumalar: ابخقÇÖZÜLDÜ: آ + tek diş + ج (noktası altta) + ق; 'ancak'. 'tûlı ancak iki zirâ'' bağlamı kesin.
  • çözüldüsatır 10 نیلdiğer okumalar: بیلÇÖZÜLDÜ: İlk dişin noktası üstte (ن). 'Nîl-i mübârekde timsâh gibi' – Nil timsahı benzetmesi bağlamı kesinleştiriyor.
  • çözüldüsatır 13 اشرّdiğer okumalar: اشرÇÖZÜLDÜ: Şedde açık; 'kevsecden eşerr' = kevsecten daha şerli.
  • çözüldüsatır 14 رمحdiğer okumalar: دمحÇÖZÜLDÜ: Yazılış دمح gibi; baştaki ر د'ye benziyor. 'nâbı vardır rumh kadar' = mızrak kadar azı dişi.
  • çözüldüsatır 14 صورتهdiğer okumalar: وهذه صورتهÇÖZÜLDÜ: Satır sonunda yalnız kırmızı 'صورته' var; 'وهذه' yer kalmadığı için yazılmamış. Harfiyen korundu, anlam 'resmi'.