Acayipmahlukat· Acâibü'l-MahlûkatWalters Art Museum W.659 · 1121 H / 1717 M

Varak 159b

* İnsan onayı gerekli — yıldızlı cümleler, okunuşunu henüz bir insanın onaylamadığı bir kelimeye dayanıyor. Yıldız, sayfa sonundaki nota götürür.

Arkadaşlarım da halimi sorunca başıma geleni baştan sona anlattım; şaşırıp kaldılar.

Bir gün hava güzelleşince gemiye bindim; arkadaşlarımla birlikte uygun bir rüzgârla gelip memleketime vardım. Yüce Allah'ın lütfundan bu uzak görülmez.

Kırmızı-turuncu, iri bir kuş; büyük yuvarlak göz, uzun sivri gaga, yukarı kalkmış kanat ve aşağı sarkan ikinci kanat, kıvrık pençeler ve geniş, tüylü kuyruk. Sırtında koyu renk kaftanlı bir adam yüzüstü uzanmış; beyaz sarığı kuşun boynu yanında, beyaz kolu kuşun sırtından sarkıyor, yüzü silinmiş. Zemin altın yaprak biçimli lekelerle bezeli. 159a'daki hikâyenin (anlatıcıyı sırtında taşıyan dev kuş) resmi; 3. satırdaki kırmızı 'sûretuhû' buraya bağlanıyor. Kuyruk ve pençeler sağ çerçeveyi aşıp kenar boşluğuna taşıyor (x≈1961'e kadar); kırpım iç çerçevede bitiyor, taşan kısım kırpımda yok.
Kırmızı-turuncu, iri bir kuş; büyük yuvarlak göz, uzun sivri gaga, yukarı kalkmış kanat ve aşağı sarkan ikinci kanat, kıvrık pençeler ve geniş, tüylü kuyruk. Sırtında koyu renk kaftanlı bir adam yüzüstü uzanmış; beyaz sarığı kuşun boynu yanında, beyaz kolu kuşun sırtından sarkıyor, yüzü silinmiş. Zemin altın yaprak biçimli lekelerle bezeli. 159a'daki hikâyenin (anlatıcıyı sırtında taşıyan dev kuş) resmi; 3. satırdaki kırmızı 'sûretuhû' buraya bağlanıyor. Kuyruk ve pençeler sağ çerçeveyi aşıp kenar boşluğuna taşıyor (x≈1961'e kadar); kırpım iç çerçevede bitiyor, taşan kısım kırpımda yok.

Onun resmi.

Kulzum Denizi*1

Hint Denizi'nden bir koldur; Berber ve Habeş ülkelerinin güneyindedir. Doğu kıyısında Arap(?) ülkeleri, batı kıyısında Yemen ülkeleri yer alır. Kulzum, o denizin kıyısındaki bir şehrin adıdır.*1*2

Yüce Allah Firavun'u o [...] boğdu.*3

O deniz ile Yemen arasında büyük bir dağ ve uzun bir mesafe vardır. O dağ ırmakların Yemen ülkesine akmasına(?) engel olurken bazı hükümdarlar suyu geçirip Yemen ülkesine ulaştırmak için o dağı kestiler. Ama ırmak akmaya başlayınca onu zaptedip önüne geçemediler; birçok ülkeyi ve şehri yok edip deniz oldu.*3*4*5

Bundan(?) Yemen ülkelerinde, Cidde, Yenbu ve Şuayb'ın şehri olan…*5

devamı — vr. 160a…Kulzum şehrine ulaştı.
Şüpheli okumalar

* İnsan onayı gerekli · 5

  • *1satır 4 جنوبنده‌درOkuma net: 'bilâd-ı Berber ve bilâd-ı Habeşe cenûbındadur'. Harfiyen 'deniz Berber ve Habeş ülkelerinin güneyindedir' deniyor; coğrafi olarak bu ülkelerin denizin güneyinde/batısında olması beklenir. Kâtip ya da mütercim cümleyi ters kurmuş olabilir; çeviri harfiyen bırakıldı, insan Kazvînî'nin Arapça metniyle karşılaştırmalı.
  • *2satır 5 ع[...]بdiğer okumalar: عرب, عیذابSatırın ilk kelimesi mürekkep lekesi altında. ع ve sonda noktalı ب görünüyor, aradaki harf(ler) seçilmiyor. 'bilâd-ı 'Arab sâhil-i şarkîsindedür' (doğu kıyısında Arap ülkeleri) bağlama uyuyor; 'Ayzâb (Kızıldeniz'in Afrika kıyısındaki liman) daha uzun bir kelime ister. Çeviride 'Arap(?)'.
  • *3satır 7 [...]هdiğer okumalar: دریاده, بحردهSatırın ilk kelimesi geniş bir mürekkep lekesi altında; yalnızca sondaki ه ve altında bir nokta seçiliyor. 'Fir'avn'ı ol [denizde] gark eyledi' bağlamı 'دریاده' gibi bir kelime bekletiyor, ama harfler görülmüyor. Boş bırakıldı.
  • *4satır 8 جریاننdiğer okumalar: جریانه, جریاننهYazılış جریانن (cereyânın). 'enhâruñ cereyânın(a) mâni' iken' = ırmakların akmasına engel iken; yönelme eki yazılmamış ya da 'cereyânını men eden' anlamında belirtme. Anlam aynı; harfiyen korundu.
  • *5satır 11 آندنdiğer okumalar: عدنElif üstünde medde gibi bir çizgi var, ع başı görünmüyor; 'andan' (ondan/bundan) okundu. Ama ardından Yemen, Cidde, Yenbû' gibi kıyı yerleri sayıldığı için 'Aden' (عدن) de akla geliyor. Cümle sonraki sayfada sürüyor; insan 160a ile birlikte karar vermeli.

Çözülmüş ya da onaylanmış · 9

  • çözüldüsatır 1 دفیقلرمdiğer okumalar: رفیقلرمÇÖZÜLDÜ: Yazılış دفیقلرم; bu kâtibin baştaki ر'si د'ye benziyor (152b, 159a'da aynı kelime). 'refîklerim' = arkadaşlarım; 159a sonunda anlatıcı gemideki arkadaşlarına kavuşuyor.
  • çözüldüsatır 1 وآقعdiğer okumalar: واقعÇÖZÜLDÜ: Elifin üstünde medde gibi bir çizgi var, ق noktaları lekeli. 'vâki' hâli bi-temâmihi hikâyet itdim' (olanı tamamıyla anlattım) bağlamı kesin.
  • çözüldüsatır 1 تعجب ۞diğer okumalar: تعجب (۞ yok)ÇÖZÜLDÜ: Satır sonundaki altın nokta 'ta'accüb / itdiler' fiilini bölüyor; 159a'daki gibi satır sonu dolgusu. ۞ olarak yazıldı, çeviride yok sayıldı.
  • çözüldüsatır 2 ودفقامdiğer okumalar: ورفقامÇÖZÜLDÜ: Yazılış ودفقام; baştaki ر د gibi. 've rufekâm ile ma'an' = arkadaşlarımla birlikte.
  • çözüldüsatır 2 دوزکارdiğer okumalar: روزکارÇÖZÜLDÜ: Yazılış دوزکار; glossary'deki روزکار notu (152b, 154b). 'muvâfık rûzgâr' = uygun rüzgâr.
  • çözüldüsatır 5 ساحلÇÖZÜLDÜ: ح lekenin altında; س-ا ve ل görünüyor, aynı satırdaki 'sâhil-i garbîsinde' ile paralel.
  • çözüldüsatır 8 ۞ اولوبdiğer okumalar: اولوبÇÖZÜLDÜ: Satır başındaki altın nokta yukarıda, 'mesâfe-i ba'îde / olup' arasını bölüyor; dolgu. ۞ olarak yazıldı, çeviride yok sayıldı.
  • çözüldüsatır 9 کچروبdiğer okumalar: کچوبÇÖZÜLDÜ: Büyütmede ک, altı noktalı چ, ر, و, ب: 'geçürüp' (geçirip). 'su geçürüp vilâyet-i Yemen'e ittisâl ideler'.
  • çözüldüsatır 9 چنکهdiğer okumalar: چونکهÇÖZÜLDÜ: و'suz yazılmış 'çünki'. Burada sebep değil zaman bağlacı gibi ('ırmak akınca'); çeviride 'ama ... akmaya başlayınca'.