Varak 165a
…Çevreleyen Okyanus'u batı tarafından yardı; o, Karanlıklar Denizi'dir. Su oradan yayılıp pek çok bayındır yeri ve ülkeyi harap etti, şehirlere(?) ve Rum diyarına kadar uzandı; Mısır ile Rum ülkesi arasında geçişe engel oldu. Bu sebeple Mısır'ı Rum'un elinden(?) kurtardı.*1*2
Bu anlatılan şekilde Mağrib Denizi, İskenderiye Denizi, Şam Denizi, Rum Denizi, Frenk Denizi ve Kostantiniyye Denizi, bunların hepsi tek bir denizdir. İki denizin buluştuğu yer (Mecmau'l-bahreyn), Rum Denizi ile Mağrib Denizi'nin birleştiği yerdir; eni üç
fersah, boyu yirmi beş fersahtır. Rum Denizi'nin rengi yeşile, Mağrib Denizi'nin rengi siyaha çalar; öyle ki insan suyundan eline alsa ya da berrak bir kaba koyup baksa
yeşillik ve siyahlık apaçık görünür. İki denizin bütününde(?) günde iki kez ve dört(?) kez med ve cezir olur. Açıklaması şudur: Kara Deniz güneş doğarken kaynayıp yükselir ve iki denizin buluştuğu yere dökülür, hatta Rum Denizi'ne, yani Yeşil Deniz'e girer; bu, güneş tepeye çıkıncaya kadar sürer. Ondan sonra Yeşil Deniz taşar ve gece yarısına kadar Kara Deniz'in üstüne yükselir. Ondan sonra da Kara Deniz taşıp güneş doğuncaya kadar Yeşil Deniz'e dökülür. Bu hâl her gün*3*4
aralıksız sürer. Adı geçen denizde büyük adalar ve sayısız acayip hayvanlar vardır; gördüğümüzü ve işittiğimizi doğru olarak anlatalım. Mecmau'l-bahreyn Adası. Ebû Hâmid
el-Endelüsî, vezir Hübeyre için yazdığı Acâibâtü'l-bahr adlı kitabında anlatır ki Mecmau'l-bahreyn adasında bir minare vardır. Saf mermerden, tek parçadır; ona demir asla işlemez. Minarenin kapısı yoktur; tepesinde bir insan heykeli durur. Elbisesi altın gibi bir don(?); sol elini Kara Deniz'e doğru uzatmış, sanki parmaklarıyla bir şeyi gösteriyor. Halk bunu türlü türlü yorumlar. Minarenin boyu yüz arşından fazladır.*5
Yine kitabında aktarır ki Endülüs yöresinde, Kara Deniz'in bir adasında, büyük bir dağın üzerinde saf mermerden bir kilise yapılmıştır. Derler ki olaylardan(?)…*6
devamı — vr. 165b…biri için yapılmıştır. İsa aleyhisselam göğe yükseldikten sonra kilisenin…* İnsan onayı gerekli · 6
- *1satır 2
شاهرdiğer okumalar:شهر,شاهدHarfler açık: ش ا ه ر (ya da bu elin alışkanlığıyla ش ا ه د). 'harâb itdi ... ve bilâd-ı Rûma mümted oldı' içinde 'şehr' (şehirler) beklenir, ama yazılışta fazladan elif var. Çeviride 'şehirlere(?)'. Bir insanın bakması gerekir. - *2satır 3
مصری ادر الرومدنdiğer okumalar:مصری ایدی الرومدن (eydi'r-Rûmdan),مصری دار الرومدنYazılış açık: ا د ر ا ل ر و م د ن. Anlam bağlamdan belli: deniz Mısır ile Rum arasına girip geçişi kesti, böylece Mısır Rum'dan kurtuldu. Ama ادر kelimesi oturmuyor: Arapça eydî (eller, 'Rum'un elinden') ya da dâr (Rum diyarından) olabilir. Çeviride 'Rum'un elinden(?)'. - *3satır 8
جمیع بحریندهdiğer okumalar:مجمع بحریندهYazılış açıkça جمیع (baştaki م yok). 'Cemî'-i bahreynde' (iki denizin bütününde) mi, yoksa sayfanın her yerinde geçen 'mecma'-ı bahreyn'in (iki denizin buluştuğu yer) yanlış yazımı mı? Gelgit anlatımı buluşma yerine bağlanıyor (L10). Çeviride 'iki denizin bütününde(?)'. - *4satır 8
و دوت دفعهdiğer okumalar:و دورت دفعهGörünen harfler د و ت; 'dört' (دورت) ر'si düşmüş ya da yazılmamış olabilir. 'Günde iki kez ve dört kez' tuhaf; L9-12 anlatımı günde üç evre veriyor (gün doğumu-öğle, öğle-gece yarısı, gece yarısı-gün doğumu). Çeviride 'dört(?)'. - *5satır 18
بر دونوdiğer okumalar:بر دونی,بردونوHarfler: ب ر د و ن و. 'Libâsı altun gibi bir donu(?)' — Türkçe 'don' (giysi) okuması zorlama. Heykelin elbisesi anlatılıyor; altın yaldızlı bir giysi kastediliyor olmalı ama kelime çözülmedi. Çeviride 'bir don(?)'. - *6satır 21
حوادثدنdiğer okumalar:حوادیثدن,حوادثSatır sonu: ana çizgide حواد/حوادیو, üstüne ثدن/سن ve د harfleri istiflenmiş (yer kalmadığı için). 'Dirler ki havâdisden(?)' — cümle 165b'de sürüyor; sonraki sayfanın başı görülmeden okuma kesinleşmez. Kazvînî'de Endülüs adasındaki kilise (Kenîsetü'l-gurâb) anlatısı burada başlıyor.
Çözülmüş ya da onaylanmış · 6
- çözüldüsatır 1
بحر ظلماتددdiğer okumalar:بحر ظلماتدرÇÖZÜLDÜ: Bu elin ر'yı د gibi yazma alışkanlığı (152b, 160b, 163b). Bu sayfada aynı alışkanlık: L1 ظلماتدد = ظلماتدر; L2 بلاد دومه, ولایت دوم = روم; L3 مروده = مروره (mürûra); L4 بحر دوم; L5 دومدد و مغربدد = رومدر و مغربدر; L6 بحر دومك, فرسخدد; L7 مایلدد; L9 اولددکه; L10 دوکلودکه, بحر دومه, اولودکه; L13 لاینقطعدد, بی نهایه‌دد; L14 صحیح اوزده = اوزره; L16 ایتمشددکه, وادد, دخام = رخام; L17 وآد = وار; L20 کوتدمشددکه = کتورمشدرکه; L21 اولنمشدد. Diplomatik olarak görüldüğü gibi yazıldı. - çözüldüsatır 5
و مغربددdiğer okumalar:و بیغربددÇÖZÜLDÜ: م'nin çevresinde mürekkep lekeleri var, harf ب/ی gibi duruyor. 'Mecma'-ı bahreyn Rûmdur ve Mağribdir' bağlamı ve L6 'bahr-ı Rûm ... bahr-ı Mağrib' karşılaştırması okumayı belirliyor. - çözüldüsatır 6
حضرتهdiğer okumalar:خضرتهÇÖZÜLDÜ: ح'nin noktası görünmüyor; L8'de aynı kelime خضرت noktalı. 'levni hudrete mâ'il' (rengi yeşile çalar). Aynı şekilde L10 بحر احضدد = بحر اخضردر (L11-12'de بحر اخضر noktalı). - çözüldüsatır 9
شمس طلوع عندهdiğer okumalar:شمس طلوعی عندندهÇÖZÜLDÜ: Arapça 'inde ile 'güneş doğarken'; L12 'şems tulû' idince' ile kapanan döngünün başı. - çözüldüsatır 15
وزیر هبیره اچون تالیف ایتدوکی عجایبات البحر نام کتابندهÇÖZÜLDÜ: Okuma açık. Ebû Hâmid el-Gırnâtî el-Endelüsî (ö. 1170) eserlerinden birini Abbasî veziri İbn Hübeyre'ye sunmuştu; mütercim vezirin adını 'Hübeyre', kitabı 'Acâibâtü'l-bahr' diye veriyor. Kitap adı Arapça kaynaktaki adla örtüşmeyebilir; diplomatik olarak yazıldığı gibi bırakıldı. - çözüldüsatır 20
کوتدمشددکهdiğer okumalar:کتورمشدرکهÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığıyla 'getürmişdir ki' (aktarmıştır ki); 'yine kitâbında' ile kaynaktan nakil kalıbı.