Acayipmahlukat· Acâibü'l-MahlûkatWalters Art Museum W.659 · 1121 H / 1717 M

Varak 172b

* İnsan onayı gerekli — yıldızlı cümleler, okunuşunu henüz bir insanın onaylamadığı bir kelimeye dayanıyor. Yıldız, sayfa sonundaki nota götürür.
Sade parşömen zeminde sola dönük, koyu lacivert-mavi bir öküz: başında yukarı kıvrık iki uzun boynuz, ağız kenarından uzanan ince bıyık/sakal telleri, gövdede siyah kısa benekler, karnın altında açık renkli saçaklı bir şerit, sağa ve aşağı kıvrılan uzun kuyruk. Sol altta altın-zeytin yeşili ot öbeği, karnın altında küçük bir bitki. Walters başlığı 'A bull of the sea'; resim 172a'daki deniz öküzü maddesine ait, bu sayfanın metni 'بال' ile yeni maddeye geçiyor. Boynuzlar üst çerçeve kuralının ~180 px üstüne (y≈450), kuyruk sağ kuralın ~40 px dışına (x≈1789) taşıyor; kırpım çerçevede duruyor.
Sade parşömen zeminde sola dönük, koyu lacivert-mavi bir öküz: başında yukarı kıvrık iki uzun boynuz, ağız kenarından uzanan ince bıyık/sakal telleri, gövdede siyah kısa benekler, karnın altında açık renkli saçaklı bir şerit, sağa ve aşağı kıvrılan uzun kuyruk. Sol altta altın-zeytin yeşili ot öbeği, karnın altında küçük bir bitki. Walters başlığı 'A bull of the sea'; resim 172a'daki deniz öküzü maddesine ait, bu sayfanın metni 'بال' ile yeni maddeye geçiyor. Boynuzlar üst çerçeve kuralının ~180 px üstüne (y≈450), kuyruk sağ kuralın ~40 px dışına (x≈1789) taşıyor; kırpım çerçevede duruyor.

Bâl, balıktan bir türdür; boyu elli arşındır ve gemilere zararı dokunur. Ne bulursa yer. Derler ki denizin dibinde amber yutar ve onun sıcaklığından helak olur. Basra'da met olduğunda bazen olur ki met bu balığı götürür(?); geri dönemez ve onu avlarlar. O kadar yağı olur ki kandillerde yakıp uzun zaman faydalanırlar.*1

Timsah görünüşü çirkin, karşılaşılması kötü bir hayvandır. Ağzında üst çenesinde altmış, alt çenesinde kırk diş olur; her iki azı dişinin arasında küçük bir dişi daha vardır. Dili uzundur, sırtı kaplumbağa sırtı gibidir, demir işlemez. Dört ayağı ve altı arşın kadar kuyruğu olur. Başının uzunluğu iki arşın, bedeninin en uzunu sekiz arşın kadardır. Bir şeyi çiğnerken üst çenesi hareket eder; öbür hayvanlarda alt çene hareket eder. Ağzını açtığında [...] kapamaya gücü yetmez. İnsanı ve öbür hayvanları yutar. Nil kıyısında bir insan görse, hileyle onun bulunduğu yere gelir, karada(?) yakalayıp yutar.*2*3

Ama anüsü yoktur; dışkısı ağzından çıkar. Ne zaman bir şey yese dişlerinin arasında kalır; güneşe karşı ağzını açıp durur. Allah Teâlâ bir kuş yaratmıştır, ona Tîtavî derler: gelip ağzına girer, dişlerinin arasındaki pislikleri gagasıyla çıkarıp yer. Ve Hak Teâlâ o kuşun başında bir direk…

devamı — vr. 173a…[Allah o kuşu] yaratmıştır. Dişlerinin arasındaki pislikler gidince timsah…
Şüpheli okumalar

* İnsan onayı gerekli · 3

  • *1satır 3 کودودرdiğer okumalar: کوتورر (götürür), کتورر (getürür), کوردرHarfler ک و د و د ر gibi; ت noktaları görünmüyor. Kazvînî'de bâl Basra'da cezirde (çekilmede) karada kalır, geri dönemez; 'medd götürür' (met onu kıyıya götürür) okundu. Okuma ve 'medd'in burada met mi cezir mi kastettiği asılla doğrulanmalı.
  • *2satır 10 ترنیهdiğer okumalar: ترتیبه, تزییه, ترنّمهİlk harf iki üst noktalı ت, sonra ر/ز, noktalı diş(ler), şeddeli ی, ه/م. 'Ağzını açtığında … kapamaya kâdir olmaz' cümlesindeki bu zarf/isim çözülemedi; prose'da [...] bırakıldı.
  • *3satır 12 صحرآ اخذdiğer okumalar: صحراده اخذ, صحرایهMedli elif açık, ardından 'اخذ'; -de eki yazılmamış görünüyor. 'Karada yakalar' okundu (Kazvînî timsahın insanı kıyıda kapmasından söz eder), ama 'sahrâ'nın işlevi kesin değil.

Çözülmüş ya da onaylanmış · 12

  • çözüldüsatır 1 بالقددdiğer okumalar: بالقدر (balıkdır), بالقدن (balıkdan)ÇÖZÜLDÜ: son harf açıkça د gibi yazılmış. ر=د alışkanlığıyla 'balıkdır, bir nev'dir' ya da ن düşmesiyle 'balıkdan bir nev'dir'; ikisi de 'balık türüdür' anlamına geliyor, prose buna göre.
  • çözüldüsatır 1 طولیdiğer okumalar: [...]ÇÖZÜLDÜ: kelimenin üstünde mürekkep lekesi var; ط و ل ی iskeleti seçiliyor ve 'tûlı elli zirâ'' (boyu elli arşın) bağlamı L9'daki 'gâyet tûlı' ile aynı kalıp.
  • çözüldüsatır 3 کیرویهdiğer okumalar: کیرو یره (girü yire)ÇÖZÜLDÜ: 'girüye 'avde kâdir olmayub' = geri dönemeyip; ikisi de aynı anlam.
  • çözüldüsatır 6 ادآسندهdiğer okumalar: اراسندهÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı; 'her iki nâbıñ arasında' (L14 اراسنده açık yazılmış).
  • çözüldüsatır 7 آدقرسیdiğer okumalar: آرقه‌سی, آرقسیÇÖZÜLDÜ: آ, د'ye benzer ر, ق, ر benzeri bir kuyruk, سی; aynı satırdaki 'وآرقسی' ile birlikte 'kaplu bağa arkası gibi' (kaplumbağa sırtı gibi) açık.
  • çözüldüsatır 8 درتdiğer okumalar: هشت (heşt, 'sekiz')ÇÖZÜLDÜ: kelime yakından هُشت gibi görünüyor (yuvarlak baş, ötre, tek nokta). Bu elde د'nin و/ه gibi yazıldığı biliniyor (160b); 'dört ayağı' timsah için doğru, Farsça 'heşt ayağı' (sekiz ayak) anlamsız. ar'da okunan biçim yazıldı.
  • çözüldüsatır 9 مقداربجهdiğer okumalar: مقدارنجه (mikdârınca)ÇÖZÜLDÜ: dişin altında tek nokta var, ama 'mikdârınca' (kadar) dışında anlamlı okuma yok; nokta ج'ye ait olabilir.
  • çözüldüsatır 11 انسانی کنارdiğer okumalar: انسان کنار, انسانی نکارÇÖZÜLDÜ: 'انسان' sonrası diş + ک ن ا ر; L12 başındaki 'نیلده' ile 'kenâr-ı Nîl'de' (Nil kıyısında) tamlaması kuruluyor.
  • çözüldüsatır 12 کودسهdiğer okumalar: کورسهÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı; 'görse'.
  • çözüldüsatır 13 دوثیdiğer okumalar: روثی (ravsı, dışkısı)ÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı; 'dübürü yoktur, ravsı ağzından gelür' Kazvînî'nin timsah için bilinen bilgisi.
  • çözüldüsatır 15 کیردdiğer okumalar: کیرر (girer)ÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı.
  • çözüldüsatır 15 طیطویdiğer okumalar: طیطواÇÖZÜLDÜ: Kazvînî'nin timsahın dişlerini temizleyen kuşu 'tîtavâ/tîtavî' (bir yağmurcun türü); harfler açık.