Acayipmahlukat· Acâibü'l-MahlûkatWalters Art Museum W.659 · 1121 H / 1717 M

Varak 173a

* İnsan onayı gerekli — yıldızlı cümleler, okunuşunu henüz bir insanın onaylamadığı bir kelimeye dayanıyor. Yıldız, sayfa sonundaki nota götürür.
vr. 172b'den devamyer. Ve Hak Teâlâ o kuşun başında bir direk…

…[Allah o kuşu] yaratmıştır. Dişlerinin arasındaki pislikler gidince timsah ağzını kapayıp kuşu avlamak ister, ama kuşun başındaki sivri diken buna engel olur ve kuş kurtulup uçar gider.*1

Timsahın düşmanı su köpeğidir. Timsah uyuyacağı zaman ağzını açık bırakıp uyur. O zaman su köpeği kendine balçık sürüp ağzına girer, hemen bağırsaklarını kesip onu öldürür ve yine ağzından dışarı çıkar. Su köpeği olmasaydı, timsah belki o kadar çoğalırdı ki kimse yakınına bile varamazdı.

Hükmü: Eti haramdır. Hassaları: Gözü ağrıyan biri timsahın gözünü üzerinde taşırsa ağrısı geçer. İç yağı nıkris (gut) üzerine sürülürse onu giderir. Ödü sürme olarak çekilirse gözdeki akı giderir. Ciğeri yakılır da sara hastası dumanını koklarsa sarası geçer. Bu da onun resmidir.

Yatay, yukarıdan görülen koyu kahverengi bir timsah, başı sola dönük: uzun, açık ağız çizgisi, turuncu göz; sırtta ve gövdede siyah hilal biçimli pullar, gövde kenarlarında zeytin-altın renkli karın; dört bacak yanlara açık, pençeler turuncu-altın tırnaklı. Sivri kuyruk sağdaki çerçeve kuralını aşıp sayfa kenarına doğru uzanıyor (kırpma çerçevede durur, kuyruk ucu dışarıda kalır). Sol üst pençe resim üst kuralına değiyor. Walters başlığı: 'A crocodile'. 10. satırdaki kırmızı 've hâzihî sûretuhû' buraya bağlanıyor.
Yatay, yukarıdan görülen koyu kahverengi bir timsah, başı sola dönük: uzun, açık ağız çizgisi, turuncu göz; sırtta ve gövdede siyah hilal biçimli pullar, gövde kenarlarında zeytin-altın renkli karın; dört bacak yanlara açık, pençeler turuncu-altın tırnaklı. Sivri kuyruk sağdaki çerçeve kuralını aşıp sayfa kenarına doğru uzanıyor (kırpma çerçevede durur, kuyruk ucu dışarıda kalır). Sol üst pençe resim üst kuralına değiyor. Walters başlığı: 'A crocodile'. 10. satırdaki kırmızı 've hâzihî sûretuhû' buraya bağlanıyor.

Zâmûr mübarek bir balıktır; ağa düştüğünde balıkçılar onu salıverirler. Hassası şudur: Denizde bir gemi görse önüne düşüp kılavuzluk eder ve gemidekiler nereye gitmek isterse o yere varana dek ayrılmaz. Büyük(?) [bir balık] gemiye zarar vermeye kalkışsa, zâmûr hemen onun kulağına girip onu(?) meşgul eder ve gemi kurtulur. Bu da onun resmidir.*2*3

Şüpheli okumalar

* İnsan onayı gerekli · 3

  • *1satır 1 خلق ایتمشدرVarak yarım cümleyle açılıyor; yaratılan şeyin (timsahın dişlerini temizleyen kuş) adı 172b'de olmalı. Prose'da '[Allah o kuşu]' köşeli ayraçla eklendi; 172b ile birleştirilirken kontrol edilmeli.
  • *2satır 13 بیوکdiğer okumalar: بولک (bölük)ب'den sonra kısa bir diş ve و, sonra keşideli ک; büyük ya da bölük okunabilir. 'Kaçan büyük [balık] sefîneye kasd itse' cümlesinde özne eksik görünüyor; Kazvînî'de gemiye saldıran büyük balık. Arapça asılla karşılaştırılmalı.
  • *3satır 14 کندوم مشغول ایلهdiğer okumalar: کندویی مشغول ایلر, کندوزنHarfler ک ن د و م gibi; 'kendüm' anlamsız. Bağlam 'onu (büyük balığı) meşgul eder' istiyor; belki کندویی ya da کندوزن bozuk yazılmış. ایله = eyle(r).

Çözülmüş ya da onaylanmış · 11

  • çözüldüsatır 2 عمودdiğer okumalar: عموه, عظم (kemik)ÇÖZÜLDÜ: son harf د ile ه arasında belirsiz (bu elde د bazen و/ه'ye benziyor), ama 156b'de aynı kelime (عمود) balığın sırtındaki diken için kullanılmış ve Kazvînî timsah kuşunun başında, timsah ağzını kapayınca batan sivri bir kemik olduğunu anlatır. 'amûd (sivri çubuk/diken) okundu.
  • çözüldüsatır 3 اویود … اول دمانdiğer okumalar: اویور … اول زمانÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı (اویود = uyur); 'دمان'da ز noktası görünmüyor, 'ol zamân' kalıbı bağlamdan kesin.
  • çözüldüsatır 4 سودوب … کیردdiğer okumalar: سوروب … کیررÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı; 'balçık sürüp ağzına girür' bağlamı açık.
  • çözüldüsatır 5 ینهdiğer okumalar: بینهÇÖZÜLDÜ: ilk harfin noktaları sıkışık; 'yine ağzından taşra hurûc ider' bağlamı açık.
  • çözüldüsatır 6 بیلکهdiğer okumalar: بلکهÇÖZÜLDÜ: yazımda fazladan bir diş var; belki (بلکه).
  • çözüldüsatır 7 اوزدندهdiğer okumalar: اوزرندهÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı; 'üzerinde götürse' (üzerinde taşırsa). 'el-Havâss 'aynı' kırmızı başlıktan hemen sonra geliyor, timsahın gözü okundu.
  • çözüldüsatır 8 نقرسی اوزدینهdiğer okumalar: نقرس اوزرینهÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı; nikris (gut) üzerine sürülürse.
  • çözüldüsatır 10 کسنهdiğer okumalar: کمسنهÇÖZÜLDÜ: م görünmüyor (L6'da کمسنه açıkça yazılmış); 'masrû' olan kimesne' kalıbı açık.
  • çözüldüsatır 11 زاسورdiğer okumalar: زامور (Zâmûr)ÇÖZÜLDÜ: kırmızı başlıkta ortadaki harf düz bir س dişine benziyor, م düğümü yok; ama L14'te aynı ad siyah mürekkeple açıkça زامور yazılmış ve Kazvînî'nin gemileri koruyan uğurlu balığı zâmûr'dur. Prose'da Zâmûr.
  • çözüldüsatır 11 قچانdiğer okumalar: چقان (çıkan)ÇÖZÜLDÜ: eski Osmanlıca 'kaçan' (ne zaman ki); L11 ve L13'te iki kez aynı yapıda geliyor, 'çıkan' her iki cümlede de anlamsız.
  • çözüldüsatır 12 اولدکه … ددیادهdiğer okumalar: اولدرکه … دریادهÇÖZÜLDÜ: 'oldur ki' kalıbında ر yazılmamış görünüyor (ya da د ile birleşmiş); ددیاده ر=د alışkanlığı, deryâda.