Acayipmahlukat· Acâibü'l-MahlûkatWalters Art Museum W.659 · 1121 H / 1717 M

Varak 173b

* İnsan onayı gerekli — yıldızlı cümleler, okunuşunu henüz bir insanın onaylamadığı bir kelimeye dayanıyor. Yıldız, sayfa sonundaki nota götürür.
Açık zemin üzerinde sola dönük, lacivert bir balık: ağzının önünde iki uzun ince bıyık, turuncu göz, gövdede siyah kısa çizgiler, açık mavi şerit ve kırmızı karın, sırtta ve karında dörder altın-zeytin renkli sivri yüzgeç, tırtıllı kuyruk. Bu resim 173a'nın son satırındaki kırmızı 've hâzihî sûretuhû'ya bağlanıyor: zâmûr balığı. Üst yüzgeç uçları üst kurala değiyor, taşmıyor.
Açık zemin üzerinde sola dönük, lacivert bir balık: ağzının önünde iki uzun ince bıyık, turuncu göz, gövdede siyah kısa çizgiler, açık mavi şerit ve kırmızı karın, sırtta ve karında dörder altın-zeytin renkli sivri yüzgeç, tırtıllı kuyruk. Bu resim 173a'nın son satırındaki kırmızı 've hâzihî sûretuhû'ya bağlanıyor: zâmûr balığı. Üst yüzgeç uçları üst kurala değiyor, taşmıyor.

Yunus

Yunus mübarek bir hayvandır; gemiciler onu görünce uğur sayarlar. Boğulmakta olan bir adam görürse altına girer ve onu kıyıya doğru iter. Bir ölü görürse onu mutlaka kıyıya götürür. Başı insan başına benzer, gövdesi balıktır. Bu onun resmidir.

Açık zemin üzerinde sola dönük bir yaratık: kırmızı, yuvarlak, insan yüzlü bir baş (kaşlar, gözler, burun, gülümseyen ağız, ağzın yanından sarkan ince bıyık/telller), gövdesi lacivert, siyah çizgili, pul desenli bir balık; altında ve üstünde uzun, kıvrık, altın-kahve kenarlı yüzgeçler, çatal kuyruk. 3. satırdaki 'başı insan başına benzer, gövdesi balıktır' ve kırmızı 'fehâzihî sûretuhû' ile yunus (delfîn). Resim çerçeve kuralları içinde.
Açık zemin üzerinde sola dönük bir yaratık: kırmızı, yuvarlak, insan yüzlü bir baş (kaşlar, gözler, burun, gülümseyen ağız, ağzın yanından sarkan ince bıyık/telller), gövdesi lacivert, siyah çizgili, pul desenli bir balık; altında ve üstünde uzun, kıvrık, altın-kahve kenarlı yüzgeçler, çatal kuyruk. 3. satırdaki 'başı insan başına benzer, gövdesi balıktır' ve kırmızı 'fehâzihî sûretuhû' ile yunus (delfîn). Resim çerçeve kuralları içinde.

Dûbiyân(?)*1

Dûbiyân(?) bir tür balıktır; iki başı vardır, kuş başı gibi. Gövdesi balıktır. Eti, (bedene saplanmış) bir ok temreninin üzerine konursa onu hemen dışarı çıkarır. Cinsel gücü artırır ve uzuvdaki gevşekliğe faydalıdır. Bu da onun resmidir.*1

Açık zemin üzerinde sola dönük, koyu kahverengi, iki başlı bir balık: tek gövdeden çatallanan iki baş üst üste, her birinde turuncu-altın göz; gövdede siyah kısa çizgiler, kırmızımsı karın şeridi, altın-zeytin renkli sivri yüzgeçler, çatal kuyruk. 4. satırdaki dûbiyân(?) ('iki başı olur') ve 6. satırdaki kırmızı 've hâzihî sûretuhû'. Alt sol yüzgecin ucu ve alttaki baş alt çerçeve kuralının üstüne/biraz ötesine taşıyor (y≈2650'ye dek); kırpma kuralda durur, taşan uç dışarıda kalır.
Açık zemin üzerinde sola dönük, koyu kahverengi, iki başlı bir balık: tek gövdeden çatallanan iki baş üst üste, her birinde turuncu-altın göz; gövdede siyah kısa çizgiler, kırmızımsı karın şeridi, altın-zeytin renkli sivri yüzgeçler, çatal kuyruk. 4. satırdaki dûbiyân(?) ('iki başı olur') ve 6. satırdaki kırmızı 've hâzihî sûretuhû'. Alt sol yüzgecin ucu ve alttaki baş alt çerçeve kuralının üstüne/biraz ötesine taşıyor (y≈2650'ye dek); kırpma kuralda durur, taşan uç dışarıda kalır.

Yengeç (Seretan)

Seretana Türkçede yengeç derler. Başı yoktur; gözleri omuzlarının üzerinde, ağzı göğsündedir. Sekiz ayağı vardır ve yan yan yürür. Yılda yedi kez derisi değişir. Yaşadığı yerin bir kapısını suya, bir kapısını karaya açar. Derisi döküldüğünde, düşmanları içeri girmesin diye suya açılan kapıyı kapatır; karaya bakan kapıyı ise açık bırakır ki hava girsin ve derisi kalınlaşsın. Derisi kalınlaşınca suya bakan kapıyı açar ve geçimini aramaya koyulur…

devamı — vr. 174aHassaları şudur: Yengeç alınıp baharda, çiçek açma günlerinde meyvesi…
Şüpheli okumalar

* İnsan onayı gerekli · 2

  • *1satır 4 دوبیانdiğer okumalar: ذوبیان, ذو [...]Kırmızı başlık yakın zumda د و ب ی ا ن okunuyor; ilk harfin üstünde ötre var, ذ noktası görülmüyor. Kazvînî'deki karşılığı belirlenemedi; alfabetik sırada دلفین ile سرطان arasında olması د ve ذ'ye de uyuyor. Okunuş (Dûbiyân/Zû-beyân) ve hangi canlı olduğu bir insanın kararı.
  • *2satır 13 خواصیdiğer okumalar: خوصی, خاصه‌سیİşaret kelimesi alt çerçevenin altında, küçük ve sıkışık: خ و ص ی açık, خ'nin solunda yukarıda elif/med gibi bir çizgi var. 'havâssı' (hassaları) yengeç faslının devamına uyuyor, ama 174a'ya bakılmadan doğrulanamadı.

Çözülmüş ya da onaylanmış · 7

  • çözüldüsatır 1 ر/دdiğer okumalar: سورد=سورر, کتورد=کتورر, بالقدد=بالقدر, اولود=اولور, یودد=یورر, قود=قور, اوله یود=اوله یور, صددنده=صدرنده, اوزدینه/اوزدنده=اوزرینه/اوزرندهÇÖZÜLDÜ: bu elin ر'yi د gibi yazma alışkanlığı (152b). Zumla bakıldı: düz, satır çizgisinde kalan ve cezmli harfler ar'da د olarak korundu (L2 سورد, یود; L3 کتورد, بالقدد; L4 بالقدد; L5 اوزدینه; L7 اوزدنده; L8 صددنده, اولود, اوزدینه, یودد; L11 قود); aşağı inen ر'ler ر yazıldı (ایدر, ایدرلر, نافعدر). translit ve gloss her yerde r okur. ز/ذ: L5 ve L7'de üstü noktalı harf د gövdeli, önceki varaklar gibi ز yazıldı.
  • çözüldüsatır 2 اوله یودdiğer okumalar: اولور, اوله‌یورÇÖZÜLDÜ: 'bir âdem gark olayor' = bir adam boğulmakta; son harf ر yerine د biçiminde. Kazvînî'deki 'boğulanı kıyıya iter' anlatısıyla örtüşüyor.
  • çözüldüsatır 3 فهذه صورتهdiğer okumalar: yunusun resmi, zâmûrun resmiÇÖZÜLDÜ: Sayfada üç resim var. En üstteki (bıyıklı mavi balık) 173a L14'teki 'ف/وهذه صورته' (zâmûr) ile; ortadaki insan yüzlü balık L3 'باشی انسان باشنه مشابه' ve 'فهذه صورته' ile yunus; alttaki iki başlı balık L4 'ایکی باشی' ve L6 'وهذه صورته' ile dûbiyân(?). Walters başlığı 'Three fish'.
  • çözüldüsatır 4 طیر باشی کبیdiğer okumalar: [...] باشی کبیÇÖZÜLDÜ: zumda ط ی ر açık. Resimdeki iki baş gagaya benzer sivri ağızlı; 'kuş başı gibi' resme uyuyor.
  • çözüldüsatır 5 لحمی اوق دمرنی اوزدینه قوسهdiğer okumalar: لحمی ... اوزرینه قوسهÇÖZÜLDÜ: 'ok demürini üzerine kosa' yazılışı belirsiz değil; anlam: eti, bedene saplı ok temreni üzerine konursa onu çıkarır (Kazvînî'de yaygın 'temreni çeker' hassası). Gloss/prose 'saplanmış' sözünü köşeli ekle verir.
  • çözüldüsatır 9 یرکdiğer okumalar: یورک (yuvanın), یزکÇÖZÜLDÜ: zumda ی ر ک; ر'nin üstünde küçük bir leke var, ز noktası değil. 'sâkin olduğı yerüñ' (yaşadığı yerin) anlamı tam.
  • çözüldüsatır 10 ایدرdiğer okumalar: آچر (açar)ÇÖZÜLDÜ: L9 sonu 'bir kapusı karaya' + L10 'ider' = yapar/açar; yazılış açık ایدر, gloss 'açar' diye anlamı verir.