Acayipmahlukat· Acâibü'l-MahlûkatWalters Art Museum W.659 · 1121 H / 1717 M

Varak 174a

* İnsan onayı gerekli — yıldızlı cümleler, okunuşunu henüz bir insanın onaylamadığı bir kelimeye dayanıyor. Yıldız, sayfa sonundaki nota götürür.

Hassaları şudur: Yengeç alınıp baharda, çiçek açma günlerinde meyvesi kelâvun(?) bir ağaca asılırsa ağacın meyvesi çoğalır. Yara üzerine bağlanırsa temreni (saplanmış ok ucunu) dışarı çıkarır; yılan ve akrep sokmasına da faydalıdır. Yengecin gözü uyuyan kişinin başının altına konursa güzel rüyalar görür. Defne tanesiyle birlikte bir bez parçasına bağlanıp çocuğun üzerine konursa ağlaması çok(?) olur.*1*2

Deniz yengeci yedi yılan biçimindedir, başları birdir; tuhaf biçimli bir yaratıktır. Şeyh-i Reis (İbn Sînâ) der ki: Kemiği yakılıp dövülür de ala (bahak) üzerine sürülürse onu giderir; dişlere sürülürse onları beyazlatır; uyuza da faydalıdır.*2

Açık zemin üzerinde önden/yukarıdan görülen kızıl-kahverengi bir yengeç: yuvarlak, aşağıda sivrilen gövde, üzerinde koyu kahverengi kavisli enine çizgiler; üstte iki sarı, siyah göz bebekli göz; altı bacak (iki üstte yukarı kalkık, ikisi yanlarda, ikisi aşağıda), uçlarında küçük pençe çatalları. Resim çerçevenin içinde kalıyor; gövdenin alt ucu resim alt kuralına yaklaşıyor. Walters başlığı: 'A sea crab'. 5. satırdaki kırmızı 'Seretânü'l-bahr' başlığına bağlanıyor; metin ise deniz yengecini 'yedi yılan biçiminde' anlatıyor, resim sıradan bir yengeç.
Açık zemin üzerinde önden/yukarıdan görülen kızıl-kahverengi bir yengeç: yuvarlak, aşağıda sivrilen gövde, üzerinde koyu kahverengi kavisli enine çizgiler; üstte iki sarı, siyah göz bebekli göz; altı bacak (iki üstte yukarı kalkık, ikisi yanlarda, ikisi aşağıda), uçlarında küçük pençe çatalları. Resim çerçevenin içinde kalıyor; gövdenin alt ucu resim alt kuralına yaklaşıyor. Walters başlığı: 'A sea crab'. 5. satırdaki kırmızı 'Seretânü'l-bahr' başlığına bağlanıyor; metin ise deniz yengecini 'yedi yılan biçiminde' anlatıyor, resim sıradan bir yengeç.

Sakankur: Şeyh-i Reis der ki su keleridir. Mısır Nil'inde avlanır; soyunun timsahtan geldiğini söylerler. Sudan çıkarılınca balık gibi ölmez, sağ kalır. Avlanması(?) bahar günlerinde olur. Bir rivayete göre timsah yavrusudur: Yavrular yumurtadan çıkınca suya düşen timsah olur, karada kalan sakankur olur.*3

Anlatılır ki sakankur birini ısırırsa ve o kişi, sakankur suya girmeden önce ısırılan yeri tükürüğüyle sürerse sakankur ölür. Ama o kişi sürmeden önce sakankur suya girerse o kişi h[...] olur.

Sakankur cinsel gücü artırır, özellikle kızışma günlerinde avlanmışsa. Ne kadar büyükse hassası o kadar fazla olur. Şeyh-i Reis der ki: Bir kimse sakankurun göbek etini yerse cinsel gücü o kadar artar ki bir şekilde…

Şüpheli okumalar

* İnsan onayı gerekli · 3

  • *1satır 1 کلاونdiğer okumalar: دوکلان (dökülen), کلمیان (gelmeyen)Harfler açıkça ک ل ا و ن; 'meyvesi kelâvun ağaca' anlamsız. Kazvînî'nin yengeç asılınca meyvenin artması/dökülmemesi bilgisi 'meyvesi dökülen' ya da 'meyve vermeyen' ağaç istiyor, ama yazılan bunlardan birine benzemiyor. Arapça asılla karşılaştırılmalı.
  • *2satır 5 چوقdiğer okumalar: یوق (yok)İlk harfin altında iki nokta seçiliyor (چ için üç gerekir, ی için iki); baş biçimi ج/چ'ye benziyor. 'Ağlaması çok olur' tılsım bağlamına ters düşüyor; 'ağlaması yok olur' daha anlamlı. Anlam tersine döndüğü için insan kararı gerekli; Arapça asılla bakılmalı.
  • *3satır 9 اولاسیdiğer okumalar: آولاسی (avlası), اولماسیا و لا و? سی; üstünde uzun bir çizgi. 'avlası (avlanması) bahar günlerinde sayd olunur' anlamı tahmin; kelime biçimi Türkçede yerleşik değil.

Çözülmüş ya da onaylanmış · 14

  • çözüldüsatır 1 اولدکه … بهادد شکوفه زایامندهdiğer okumalar: اولدرکه … بهارده شکوفه‌زار ایامندهÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı (oldur ki, bahârda); 'زایامنده' ز ا ی ا م ن د ه, şükûfezâr eyyâmında'nın ر'si düşmüş biçimi; anlam 'çiçek açma günlerinde' kesin.
  • çözüldüsatır 2 نصلی اخراج ایدهdiğer okumalar: نصل اخراج ایدرÇÖZÜLDÜ: nasl = temren (ok/mızrak ucu); yara üzerine bağlanınca temreni çıkarır. Son kelime çerçeveye dayanıyor, ایده/ایدیه gibi görünüyor; cümle sonu olduğundan 'ider' anlamında okundu.
  • çözüldüsatır 3 عقاریبdiğer okumalar: عقاربÇÖZÜLDÜ: fazladan ی ile yazılmış; 'akârib (akrepler), hayyât ile birlikte sokma bağlamı.
  • çözüldüsatır 4 کوده … برخرقهdiğer okumalar: کوره … بر خرقهÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı (göre); 'bir hırka(ya)' bitişik yazılmış, hırka = bez parçası.
  • çözüldüsatır 5 یدی یلان شکلیدرdiğer okumalar: بری ... (?)ÇÖZÜLDÜ: her iki kelimede altta ikişer nokta açık: yedi yılan. İçerik tuhaf (deniz yengeci yedi yılan biçimli, başları bir) ama yazı net; resim sıradan bir yengeç.
  • çözüldüsatır 6 شیخ دئیسdiğer okumalar: شیخ رئیسÇÖZÜLDÜ: L6, L8 ve L16'da ر=د alışkanlığı; glossary 'شیخ رئیس' (171b'de de شیخ دئیس).
  • çözüldüsatır 6 کموکیdiğer okumalar: کمیکیÇÖZÜLDÜ: kemügi (kemiği); yakılıp dövülme bağlamı.
  • çözüldüsatır 7 ودندانر سولسهdiğer okumalar: ودندانه سورلسهÇÖZÜLDÜ: ن'den sonra ر/ز benzeri bir çizgi, sonra سولسه; ر yer değiştirmiş görünüyor. 'dendâna sürülse beyâz ider' (dişe sürülse beyazlatır) bağlamı açık.
  • çözüldüsatır 10 بهاد … اولندر … دوایتده … یاودوسیدرdiğer okumalar: بهار … اولنور … روایتده … یاوروسیدرÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı (bahâr, rivâyetde, yavrusıdır); 'اولندر' olunur (و düşmüş, ر=د).
  • çözüldüsatır 11 یمرطه‌دنdiğer okumalar: یومرطه‌دنÇÖZÜLDÜ: yumurtadan; suya düşen timsah, karada kalan sakankur.
  • çözüldüsatır 13 اصروغی … سوردسهdiğer okumalar: اصردوغی … سورسهÇÖZÜLDÜ: ısırduğı (د düşmüş) ya da ısırığı; sürse. Anlam: ısırılan yeri tükürükle sürerse.
  • çözüldüsatır 14 سورمزدنdiğer okumalar: سعرمزدنÇÖZÜLDÜ: ikinci harf ع/و arası; L13'teki 'sürse' ile koşut: sürmezden evvel.
  • çözüldüsatır 14 ه[...]diğer okumalar: هلاکÇÖZÜLDÜ: kelimenin üstünde mürekkepli parmak izi; yalnız ه ve altında silik dik çizgiler seçiliyor, ar'da [...] bırakıldı. L13'teki 'sakankur helâk olur' ile koşut: 'o kişi helâk olur' (ölür) anlamı kesine yakın.
  • çözüldüsatır 15 نرقدرکه … هیجانیdiğer okumalar: نه قدرکهÇÖZÜLDÜ: 'ne kadar ki' (ه ر gibi yazılmış), L16 'ol kadar' ile koşut. heyecân = kızışma (çiftleşme mevsimi).