Varak 171b
…Allah Teâlâ bilir.
Suda yaşayan yaratıklar pek çoktur. Ancak bilinen şudur: Suda yaşayan hayvanlar iki türdür. Bir türünün akciğeri yoktur, balık gibi; akciğeri olmayan denizden başka yerde yaşayamaz. Öbür türü ise akciğer sahibidir; su ile hava arasından nem alır, hem suda hem karada yaşar.
Bunlardan biri erneb'ül-mâ', yani su tavşanıdır: başı tavşan başına, bedeni balığa benzer. Şeyh-i Reis der ki: Su tavşanı kabuklu bir hayvandır ve kırmızıya çalar; uzuvlarında üşnana ve onun inceliğine(?) benzer şeyler olur. Bahak'ı (derideki ak lekeleri) giderir. Başı yakılıp kıl bitmeyen bir yere sürülürse kıl bitirir. Bu da onun resmidir.*1
Elyes(?) bir balıktır, korkunç bir türdür. Bütün hayvanlar avlanır, ama bunu avlamak mümkün değildir. Gıdası hayvanların kemiğidir(?). Hassaları: Eti pişirilip birbirine düşman olan iki kişiye yedirilirse, birbirlerine ısınıp sevişirler ve ebediyen ayrılmazlar.*2*3
İnsânü'l-mâ', yani su adamı: yaratılışı insana benzer, ama kuyruğu vardır. Anlatılır ki Şam denizinde kıyıya çıkar ve birkaç gün sudan dışarıda kalır; ona Şeyhü'l-bahr (Deniz Şeyhi) derler. Onu denizden dışarı çıkmış gördüklerinde halk bunu uğur sayar ve birbirine müjdeler, çünkü bolluk alametidir: Allah'ın emriyle bütün yiyecekler bollaşır, meyveler de bollaşır.
Rivayet olunur ki Kisrâ'ya insana benzer(?) bir [?] getirdiler. Hükümdar onun hassası nedir, öğrenmek istedi…*4*5
devamı — vr. 172a…Ne kadar uğraştılarsa da onun dilinden ve işaretlerinden hiçbir…* İnsan onayı gerekli · 5
- *1satır 7
اشنان و دقتهdiğer okumalar:اشنان دقیقه (ezilmiş üşnan),اشنان و دقته (üşnan ve inceliği)Harfler açık: اشنان, ayrı bir و, دقته. 'Uzuvlarında üşnan ve inceliğine benzer şeyler olur' cümlesi tuhaf; Arapça asılda belki 'ezilmiş üşnan gibi' (کالاشنان المدقوق) bir ifade var. Kazvînî/İbn Sînâ'nın erneb-i bahrî maddesiyle karşılaştırılmalı. - *2satır 9
الیسdiğer okumalar:إلیاس (İlyâs),الیس (Elyes),اللیثKırmızı başlık harfleri açık okunuyor: ا ل ی س (ی'nin altında iki nokta). Kazvînî'nin deniz hayvanları listesinde hangi ada karşılık geldiği bilinmiyor; prose'da Elyes(?) bırakıldı. - *3satır 10
کموکیدرdiğer okumalar:کمکیدر (kemiğidir),کمرکیدرHarfler ک م و ک ی د ر gibi; 'gıdası hayvanların kemüğidir' (kemiğidir) okundu, ama 'avlanamayan korkunç balığın gıdası kemik' bilgisi Arapça asılla doğrulanmalı. - *4satır 17
ماندdiğer okumalar:مانند (mânend, benzer),ماندن (mâdan)Kelime م ا ن (noktalı) + د'ye benzer harf (üstünde nokta) olarak görünüyor; ikinci ن dişi görünmüyor. 'insân-mânend' (insana benzer) okundu; 'insân-ı mâdan' (su insanından) da bağlama uyar. - *5satır 17
بنحیّاdiğer okumalar:بر … حیّاً (bir … diri olarak),بچه (beççe, yavru)Harf iskeleti: ب (alt nokta), ن (üst nokta), ح/ج, ی (iki alt nokta, üstünde şedde), ا. Sondaki 'حیّا' Arapça 'hayyen' (diri olarak) olabilir; önündeki 'بن' çözülemedi. Prose'da [?] bırakıldı.
Çözülmüş ya da onaylanmış · 6
- çözüldüsatır 2
دیه‌سیdiğer okumalar:رئه‌سی (ri'esi, akciğeri)ÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı. Kazvînî suda yaşayanları akciğeri olan ve olmayan diye ikiye ayırır; 'balık gibi… denizden başka yerde yaşayamaz' ve 'su ile hava arasından nem alır, suda ve karada yaşar' cümleleri ri'e (akciğer) okumasını kesinleştiriyor. L3 دیه‌سی ve L4 دیه‌در aynı kelime. - çözüldüsatır 6
شیخ دئیس ایدر ادنب ماءdiğer okumalar:شیخ رئیس ایدر ارنب ماءÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı; Şeyh-i Reis (İbn Sînâ) Kazvînî'nin tıbbî hassalarda sık andığı kaynak, 'ارنب ماء' L5'teki kırmızı başlığı tekrarlıyor. - çözüldüsatır 11
اوزده … یدردلسهdiğer okumalar:اوزره … یدیرلسهÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı; 'adâvet üzre olan iki kimesneye yedirilse' bağlamı açık. - çözüldüsatır 12
بسdiğer okumalar:پس (pes)ÇÖZÜLDÜ: tek alt noktalı ب + س; Farsça 'pes' (imdi, öyleyse) bağlacı, L13 'مذکوددکه' ile cümle kuruyor. - çözüldüsatır 14
شیخ البحدdiğer okumalar:شیخ البحرÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı; Şeyhü'l-bahr (Deniz Şeyhi), su adamının bilinen adı. - çözüldüsatır 17
کتوددیلر … نددdiğer okumalar:کتوردیلر … ندرÇÖZÜLDÜ: ر=د alışkanlığı; 'getürdiler', 'nedür'.